Lang leve hormoonpillen

Slecht slapen, een kort lontje, opvliegers, somberheid en dan verdwijnt ook nog je taille. In het buitenland is het heel gewoon hormoontherapie in te zetten tegen overgangsklachten, in Nederland vinden veel artsen dat nog altijd eng. Onterecht, ontdekt journalist PHAEDRA WERKHOVEN, die zich afvraagt hoe je menopauzeperikelen kunt voorkomen.

(TEKST PHAEDRA WERKHOVEN ILLUSTRATIES JASMIJN EVANS)

Het was Linda de Mol die zo’n tien jaar geleden met een vies gezicht beweerde dat de overgang niet sexy was. Sindsdien staat voor mij die fase in een vrouwenleven voor uitgeblust, uitgesekst, uitge-allest. Dan ben je ongeveer klaar met mooi zijn, je verrimpelt, wordt dik en geen man die nog naar je omkijkt. Maar waarom zou je dat niet vóór kunnen zijn? Waarom lijdzaam accepteren dat alles aan je lijf en leden achteruit holt? Als je je er een beetje in verdiept, verdwaal je tussen de overgangsconsulenten, hormoontherapieën, voedingssupplementen, lifestylecoaches, treurige plaatjes van waar het vet naartoe verhuist (je buik) en waar het verdwijnt (je benen). Alsof je lijf een uitgeblubberde homp pizzadeeg wordt zonder dat je daar iets aan kunt doen.

‘Hmmm, een interessante gedachte,’ zegt mijn huisarts, als ik haar vraag of je niet gewoon preventief kunt beginnen met oestrogenen en progesteron, nog voordat je klachten hebt. Ze zegt dat dat niet gangbaar is. En dat haar beroepsgroep vaak nog wat negatief denkt over hormoontherapie. ‘Hoewel… ik kwam er bij toeval achter dat een 92-jarige patiënte al vanaf haar veertigste elke dag een oestrogeen-pilletje slikt. En zij is in prima conditie. Ik zou het zelf niet doen, denk ik, maar als je het wil kan ik het voorschrijven.’ Misschien eerst eens met een overgangsconsulent praten. Via Zoom heb ik een consult voor 150 euro. Na een halfuur haak ik al af. Ze vraagt op zalvende toon of ik al een dikkere buik heb, of er al wat kilootjes aan zitten, of ik al slecht slaap, of ik al opvliegers heb. Maar ik heb nog geen klachten. En ik wil geen dikke buik. En ook geen opvliegers. Ik wil cijfers, meten hoe de boel ervoor staat. Ik ben 49 en ga een hormooncheck doen. Een duur grapje, maar het moet maar.

UIT DIE CHECK blijkt dat er niks mis is met mijn spiermassa, vetpercentage en hormonen. Een vriendin antwoordt op mijn vraag hoe je weet of je in de overgang zit: ‘Als je verandert in een heks.’ Sindsdien slik ik vitamine D-voedingssupplementen die ik ‘anti-heksen-pillen’ noem. De huisarts vindt dat een goed idee. Als ik klachten krijg kan ze me ‘bio-identieke’ hormonen voorschrijven, voegt ze eraan toe. Die werken precies hetzelfde als de hormonen die je lichaam zelf aanmaakt. Een pilletje progesteron, een spray oestrogeen, een pleistertje estradiol. Klinkt prima.

Niet iedereen krijgt zo gemakkelijk hormoontherapie van de huisarts. ‘Ik ken tientallen vrouwen die van de dokter horen dat ze met hun klachten moeten leren leven,’ zegt Barbara Havenith, gynaecoloog bij de Hormoonpoli in Boxmeer. ‘Een huisarts verzucht standaard: het is dit, of kanker. De volgende beweert: ik kan niet de verantwoordelijkheid dragen dat jij borstkanker krijgt van die hor-moontherapie. Terwijl het inmiddels toch echt bekend moet zijn dat de kans op borstkanker door hormonen te verwaarlozen is. Dat fabeltje is gebaseerd op stokoud en slecht uitgevoerd onderzoek.’ Havenith stoort zich eraan dat er in Nederland zo weinig bekend is over hormoontherapie en zoveel artsen bang zijn ze voor te schrijven. Ze noemt het bangmakerij die niet gestoeld is op wetenschappelijk bewijs. Daarmee doen we vrouwen tekort. ‘Een soort calvinisme: niet zeuren, flink zijn, het is een gewoon vrouwenkwaal waarmee je moet dealen.’

‘Vetrolletjes horen erbij, zegt mijn gynaecoloog. Dat nooit, denk ik, die wil ik juist voorkomen’

Te vaak wordt gezegd dat het vanzelf overgaat, terwijl het volgens Havenith voor veel vrouwen ‘de hemel op aarde is’ als hormoon therapie aanslaat. In de VS en de landen om ons heen laat 40 procent zich behandelen, in Nederland slechts 5 procent.

Barbara Havenith krijgt vrouwen op haar spreekuur die slecht slapen, vreselijke opvliegers hebben en neerslachtig zijn. Die ga je niet vertellen dat ze drie keer in de week moeten gaan sporten. ‘Dat is flauwekul. Die behandel ik meteen. Hormoontherapie werkt binnen drie weken, de klachten verdwijnen, eindelijk worden patiënten weer de oude. Daarna kunnen ze alsnog aan hun leefstijl werken.’

PREVENTIEF HORMONEN NEMEN is volgens Marguérite van Randwijck (50), arts en medeoprichter van de Holland Health Clinic, een ander verhaal. Zij zou het niet doen. ‘Je moet kijken naar het kosten-batenplaatje. In principe moet je proberen zo gezond mogelijk door de overgang te komen, zonder hormoon therapie. Maar als je ernstige klachten hebt, heb je het gewoon nodig.’

Ze denkt dat de huidige generatie 45+-vrouwen minder lijdzaam is dan hun moeders, die hun kruis in stilte droegen. ‘Er is niets tegen ouder worden, rimpels zijn ook mooi, je wil alleen niet verleppen. Als je te hard werkt moet je wat rustiger aan doen. In hetzelfde tempo doorgaan betekent ook voor vrouwen dat ze meer risico lopen op hartklachten.’

IEMAND DIE ZICH ABSOLUUT niet neerlegt bij de tand des tijds is lifestylecoach Ashkaine Hora Adema (57) uit Amsterdam. ‘Op een gegeven moment huilde ik overal om en het lukte me maar niet die ene kilo te veel kwijt te raken,’ vertelt ze. Haar gynaecoloog sloeg haar witte jas open en zei: ‘Vetrolletjes zijn heel gezond op onze leeftijd.’ Dat nooit, dacht Hora Adema. Ze was 53 en besloot met hormonen te beginnen. Ze was al jaren bezig met een gezonde lifestyle. Ze dronk geen alcohol, leefde supergezond, sportte veel. ‘Daar kon het dus niet aan liggen.’

Hora Adema showt op Instagram haar jaloers-makende biceps, triceps en blokjesbuik. ‘Iedereen wil weten hoe ik het volhoud elke dag anderhalf uur te sporten. Heel simpel, ik kijk geen Netflix. We vinden het blijkbaar normaal avond aan avond series te kijken, maar ik besteed die tijd aan mijn gezondheid.’ De lat ligt hoog. Ze eet veel eiwitten, een kilo groenten per dag, geen granen, geen suiker, geen melkproducten. In haar praktijk ziet ze vrouwen die al acht jaar geen seks hebben, een bloedhekel hebben aan hun eigen lichaam, opzien tegen het moment dat de kinderen uit huis gaan, niet kunnen scheiden omdat ze economisch van hun man afhankelijk zijn. ‘Dit is de fase dat je je leven moet aanpakken.’ Jeugdigheid heeft volgens Ashkaine Hora Adema niets te maken met rimpels en grijze haren, wel met levensenergie. Als je niet openstaat voor nieuwe mogelijkheden, word je oud, zegt ze. Als je er gelukkiger van wordt, waarom niet aan jezelf sleutelen? Botox, fillers, een ooglift, er is zoveel mogelijk. ‘Vroeger was het gewoon na je vijftigste langzaam maar zeker onzichtbaar te worden, nu voelen we ons bijna verplicht de bloemetjes buiten te zetten, te genieten, leuk oud te worden.’

Vind je dit interessant?

Ontdek nu alle Nederlandse top titels in één app!

Probeer nu 14 dagen gratisProbeer nu 14 dagen gratis
‘Inmiddels moet elke arts toch weten dat je van hormoon-therapie geen borstkanker krijgt’

ER ZIJN MENSEN DIE hormoonsupplementen gebruiken om veroudering tegen te gaan. Ik zoom met Andrea Maier (43), hoogleraar gerontologie aan de Vrije Universiteit van Amsterdam en Melbourne. Ze doet onderzoek naar veroudering en noemt ouderdom een ziekte die je kunt bestrijden. Hormonen toedienen bij vrouwen in de overgang vergelijkt ze met een nieuwe autoradio in een stok oude auto zetten. De radio doet het, maar de auto zelf rijdt niet. Hormonen zijn niet het oorzakelijke probleem van veroudering. ‘Als je hormonen in het oudere lijf stopt, krijgt het ziekten op andere plekken.’

Het is complexer dan dat. Als je hormonenproductie daalt als je ouder wordt, moet je cocktails gebruiken van hormonen en andere stofjes. Er zijn zo’n twintig stofjes bekend waarvan we denken dat ze het verouderingsproces vertragen. Dat blijkt onder andere uit testen met proefdieren. ‘En dat is een booming business,’ zegt Andrea Maier. ‘Ik ben niet geïnteresseerd in rimpels, dat is alleen maar de buitenkant. Als de machinerie binnen goed werkt, zit het vaak ook goed met de buitenkant. Mensen die er ouder uitzien dan hun leeftijdsgenoten blijken vaak ziek te zijn.’ Haar team heeft een ‘leeftijdsklok’ ontwikkeld. Op de genen ligt een suikerlaagje en afhankelijk van je gedrag en welzijn verandert dat suikerlaagje. ‘Stel dat je vijftig bent en je suikerlaagje ziet eruit als zeventig, dan is dat je biologische leeftijd. Dat laagje verandert dus ook als je je leefstijl aanpast of bepaalde supplementen gebruikt. En dan kun je de klok terugdraaien.’

Een vriendin weet het precies: ‘Je bent in de overgang als je in een heks verandert’

Zelf slikt ze niets, ze houdt het bij een sportieve leefstijl en periodiek vasten. ‘Ook bij mij gaat van alles mis in mijn lichaam, kijk maar naar mijn grijze haar. Vanaf 26 jaar begint je conditie achteruit te gaan. Ver voor de menopauze zie je al slijtage. Ik bestudeer hoe je dat kunt vertragen of voorkomen. Ik sport vier keer per week, doe krachttraining, eet vegetarisch, en ik drink graag een glas wijn. Je moet zelf afwegen wat je doet en laat.’

Heel geruststellend: vrouwen verouderen niet sneller na de menopauze. ‘Ook het brein gaat niet achteruit, dat blijkt uit grote studies.’

DE OVERGANG IS LETTERLIJK een periode van overgang, filosofeert arts Marguérite van Randwijck. Het is tijd voor reflectie: wat heb ik gedaan en wat kan ik de komende veertig jaar nog doen? ‘Vanaf vijftig moet je voor jezelf gaan zorgen. Dat geldt ook voor mannen.’ En, vergeet niet, niet iedereen heeft last van de overgang hè, twintig procent van de vrouwen merkt er niets van. Ze sluit af met een laatste advies: ‘Phaedra, als je je eerste opvlieger krijgt, doe er dan wat aan.’ En dat is dus precies wat ik ga doen.

Terug naar overzicht

Lees meer

Alle artikelen