Waarom blijf je bij iemand die je slaat?

Dit is een veelgestelde vraag als het gaat om huiselijk geweld. Die vraag is veroordelend, oneerlijk en het antwoord erop is complex.

‘Ik zei altijd: als mij zoiets overkomt, ben ik weg. Maar weet je? Toen het gebeurde, deed ik niets’

De eerste twee weken dat Tessel (toen negentien) en haar vriend samenwoonden, was hij lief. Zorgzaam. Hij vroeg hoe haar dag was, gaf haar een kus als ze thuiskwam. Ze ontmoetten elkaar in een hostel in Londen, waarTessel was voor een citytrip met een vriendin. ‘Ik zat toen niet goed in mijn vel,’ verteltTessel erover. ‘En hij overlaadde me met complimenten: ik was zo leuk, zo lief.’ Nu, vier jaar later, in retroperspectief, denkt ze: hij voelde het aan. Hij voelde aan dat ze makkelijk te bewerken was. Een paar weken na die ontmoeting waren ze een stel en woonden ze samen – op zijn initiatief, want hij had toevállig net een baan gekregen bij een bedrijf in Amsterdam, kon niet zo snel een woning vinden enTessel had een studio in die stad. ‘Hij was ouder, 25, ik keek tegen hem op en voelde me tegelijkertijd overdonderd, bijna vereerd zelfs, dat iemand met mij samen wilde leven.’

Het zou voor een weekje zijn. Het werden vijf maanden. Het zou leuk moeten zijn. Het werd, zoalsTessel omschrijft, ‘heel angstig’. ‘Het begon met kwetsende opmerkingen, dat mijn kledingstijl niet leuk was, ik er niet goed uitzag, ik te plat was. Als ik er dan wat van zei, zei hij: ‘Stel je niet zo aan, het was een grapje.’ Ik was timide en onzeker, dacht: het zal wel aan mij liggen.’ Hij reageerde steeds verontwaardigder als ze de hele dag weg was, met vriendinnen afsprak (halló, ik ben er toch voor jou?), hij pakte haar steeds vaker steviger vast. ‘Ondertussen zat hij elke dag thuis, hij ging niet naar kantoor, dus ik vroeg of hij wel echt werk had en wanneer hij ernaar toe zou gaan.’ Het antwoord op die vraag kreegTessel in de vorm van een harde klap, recht in haar gezicht. ‘Ik had mezelf altijd wijsgemaakt: als mij zoiets overkomt, ben ik meteen weg. Maar weet je? Toen het gebeurde, deed ik niets. Ik werd niet boos, ik verstijfde. Ik was ineens zo’n vrouw geworden over wie mensen zouden zeggen: ‘Hoezó blijft ze bij zo iemand?’’

Renée Römkens, emeritus-hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam en gespecialiseerd in gendergerelateerd geweld, hoort die vraag vaker. En – als ze even ongenuanceerd mag zijn – ze heeft een hekel aan die vraag. ‘Er zit een groot oordeel in. De vraag is namelijk normatief bedoeld, erachter zit het uitgangspunt: als iemand je slaat, ga je bij diegene weg. Dat is het moreel juiste in de ogen van het gros van de mensen. Maar dan scheer je al die vrouwen, en ook mannen, die hele groep, over één kam. Alsof ze allemaal in dezelfde situatie zitten en hetzelfde karakter en sociale vangnet hebben.’

Vijf maanden in shock

Die groep is groot. Ruim 1,2 miljoen mensen van zestien jaar en ouder kregen het afgelopen jaar te maken met huiselijk geweld, blijkt uit de Prevalentiemonitor Huiselijk Geweld en Seksueel Geweld die het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) uitvoerde op verzoek van het ministerie van Justitie en Veiligheid. Bij 820.000 personen vond het huiselijk geweld dagelijks, wekelijks of maandelijks plaats. Bij alle vormen van huiselijk geweld is de pleger vaker man dan vrouw, en vrouwen zijn vaker slachtoffer. ‘De meeste vrouwen gáán wel weg, maar niet meteen,’ zegt Römkens. ‘Zo kun je het ook zien. Het is een proces.’ En hoe dat proces gaat, is afhankelijk van verschillende factoren, zegt Majone Steketee. Ze is als bijzonder hoogleraar aan de Erasmus Universiteit Rotterdam gespecialiseerd in geweld in gezinnen en is directeur van onderzoeksinstituut Verwey-Jonker. ‘Vrouwen stellen zichzelf ook die vraag, als ze zijn weggegaan. Waarom ben ik er zo lang in gebleven? Maar allereerst: vrouwen geloven er vaak niet in dat het geweld ophoudt als ze weggaan bij iemand, omdat ze bang zijn voor stalking, omdat ze kinderen met de partner hebben. En onderzoek laat ons ook zien dat, zeker als er kinderen zijn, het geweld gewoon door kan gaan.’

‘Het moeilijkst is dat de hand die slaat, ook de hand is die liefheeft’
‘Ik begon terug te schreeuwen, terug te duwen en ik duwde door en door tot hij mijn studio uit was’

Daarnaast is het volgens Steketee heel moeilijk om afstand te nemen van de situatie en er reflecterend naar te kijken. ‘Ik was in blinde paniek in mijn eigen huis,’ zegt Tessel daarover. Die shock duurde lang, vijf maanden om precies te zijn, vijf maanden vol klappen, duwen, scheldwoorden, beledigingen. ‘Ik ging direct de ontkenningsfase in. Alsof het niet was gebeurd. Ik heb nog nooit in zo’n angstige staat van zijn verkeerd. Ik was afwezig in mijn hoofd. Waar ik het bangst voor was, leefde samen met mij onder één dak. Ik had mentaal en fysiek geen ruimte voor mezelf.’ Ja, alsTessel het nu bekijkt, was het logischer geweest om hem eruit te zetten. Maar op dat moment was er geen plek voor logica. ‘Ik was in gevaar, hield steeds in de smiezen waar hij was, wat hij deed, waar zijn voetstappen klonken. Dáár was ik mee bezig, niet met: ik moet weg, of: ik zou dit niet moeten pikken.’ En er was hoop. Dat er verbetering zou komen. ‘Hij had ook zijn zachte kanten.’ Römkens: ‘Het allermoeilijkst voor deze vrouwen, en ook soms mannen, is dat de hand die slaat, ook de hand is die liefheeft. Een man die zich verontschuldigt, huilend sorry zegt, zegt dat hij dit eigenlijk ook niet wil. Dat soort verklaringen en gedragingen maken je milder, zoals dat in elk conflict in een relatie gebeurt.’

Vind je dit interessant?

Ontdek nu alle Nederlandse top titels in één app!

Al abonnee?
Log in om verder te lezen

Wat een watje

Volgens Römkens kunnen we de dynamiek in een scheidingsproces van een partner die geweld gebruikt, vergelijken met weggaan bij iemand die géén geweld gebruikt. ‘Je twijfelt, er gaat tijd overheen, je hebt nog hoop, je weegt de voors en tegens tegen elkaar af.’ Komt bij: huiselijk geweld, of het nou fysiek is of mentaal, incidenteel of structureel, begint altijd klein. En daardoor, legt Römkens uit, wen je aan dingen, hoe gek dat ook klinkt. ‘Je verlegt elke keer je grens.’ Het is dus ook een teken van liefde en veerkracht dat het slachtoffer bij de partner blijft – vooral als er kinderen in het spel zijn. Dat brengt Römkens op een volgende factor die vertrekken moeilijk maakt: de sociale situatie. Hebben de dader en het slachtoffer kinderen samen, kan het slachtoffer die kinderen onderhouden, is hij of zij financieel afhankelijk van haar partner of niet? En ook: is er een sociaal vangnet? ‘Schaamte is ook een heel sterk mechanisme,’ zegt Steketee. ‘Je wil jezelf niet als slachtoffer zien, vooral bij mannelijke slachtoffers hoor ik dat vaak. Wie zich laat slaan is een watje, is het idee. Bovendien kunnen daders ook manipulatief zijn. Dan gaat het om geestelijke mishandeling. De schuld bij het slachtoffer neerleggen en het slachtoffer een minderwaardigheidscomplex aanpraten.’

En zo wordt het geheim steeds groter, schaamtevoller, en dan zie je vaak dat slachtoffers geïsoleerd raken, geen vriend of vriendin meer hebben die de spiegel voorhoudt en zegt: ‘Dit kan echt niet meer.’ Ook Tessel nam niemand in vertrouwen. Schaamte, ja. Want was zij niet altijd degene die zich druk maakte om vrouwenrechten? Die haar benen niet scheerde omdat ze niet aan wat voor schoonheidsideaal dan ook wilde voldoen? Was zij niet degene die zich al jong bewust was van slutshaming en daar iets aan wilde doen? ‘En ineens was ik iemand die geslagen werd.’ Er was geen spiegel voorTessel. En die spiegel kan wel belangrijk zijn. ‘Mensen die vermoeden dat iemand slachtoffer is van huiselijk geweld, kunnen het gesprek het best aangaan zonder de term te noemen,’ zegt Römkens. ‘Zeg liever zoiets als: ‘Ik heb het gevoel dat je niet lekker in je vel zit, en dat baart mij zorgen.’ Hou het bij jezelf. En hou er rekening mee dat het slachtoffer mooi weer speelt. ‘Iets aan de hánd? Néé joh!’ Zie dat niet als een afwijzing, vraag niet door, geef alleen aan: ik ben er als het nodig is.’

Lage drempels

Volgens Steketee komen vrouwen vaak pas na een tweede of derde huisartsbezoek voor de draad met de echte toedracht van die blauwe plek. ‘Er moeten meer laagdrempelige voorzieningen en hulplijnen voor vrouwen komen,’ zegt Steketee. ‘Ze moeten informatie kunnen inwinnen, meteen op de juiste plek bij de juiste hulpverlener kunnen komen. De drempel om hulp te zoeken is zó hoog.’ ‘De grootste valkuil van omstanders of hulpverleners is toch vaak: advies geven om weg te gaan,’ voegt Römkens eraan toe. ‘Maar dat werkt niet. Je moet jezelf, als je wil helpen, kunnen parkeren. En dat is moeilijk, want huiselijk geweld raakt ons allemaal, ook als we het zelf niet meemaken. Het idee dat zoiets op je eigen veilige plek, in een intieme relatie kan gebeuren, daar willen we niet aan.’

Tessel betwijfelt of ze, als ze iemand, een vriendin of familielid, in vertrouwen had genomen, eerder was weggegaan. ‘Ik denk het niet,’ zegt ze. ‘Wat me had geholpen, waren meer verhalen van vrouwen zoals ik. En misschien voorlichting op school over dit onderwerp. Dan waren mijn schaamte en het gevoel dat ik de enige was, niet zo groot geweest en had ik misschien eerder de ruimte gehad om uit te zoomen.’ Ze is bezig met haar boek Dat zou jij nooit toelaten. Eind februari is het af, haar persoonlijke ervaring met huiselijk geweld. In de verleden tijd geschreven, want na vijf maanden zetteTessel een punt achter de relatie. De druppel? ‘Ik was zo bang dat hij me zou vermoorden als ik weg zou gaan, en ik was zo depressief, dat ik er onverschillig van werd. Zo van: je doet maar. Op een gegeven moment hadden we zó’n ruzie. Ik liet het altijd over me heen komen, maar ineens, in een moment van helderheid, niet meer. Ik begon terug te schreeuwen, terug te duwen en ik duwde door en door tot hij mijn studio uit was. Deur op slot, huisbaas gebeld – hij mocht hier nóóit meer binnen komen. Zijn spullen heb ik toen hij weg was bij de receptie gelegd, ik heb hem nooit meer gezien.’ Nu is Tessel niet alleen zo’n vrouw die niet direct wegging bij haar gewelddadige vriend, maar ook – en vooral – een vrouw die erover vertelt. In de hoop dat mensen luisteren. Zonder oordeel.

Dit artikel komt uit:
&C Magazine - Editie 3 - 2022

&C Magazine - Editie 3 - 2022
Terug naar overzicht
Terug naar overzicht

Lees meer

Alle artikelen
Groot feest in noorwegen: amalia’s eerste gala
Weekend

Groot feest in noorwegen: amalia’s eerste gala

Toute royale kwam naar Oslo voor het feestje van de achttienjarige erfprinses Ingrid Alexandra. Voor heel wat jonge royals was het hun eerste konink lijke bal. Zoals voor prinses Amalia en haar Belgische collega prinses Elisabeth.

Lees meer
Wat u nog niet wist over Chantal Janzen
Story

Wat u nog niet wist over Chantal Janzen

Dit jaar zit Chantal Janzen (43) twintig jaar in het vak, en dat vraagt om evenzoveel leuke, interessante en opmerkelijke weetjes over de talentvolle presentatrice en musicalster. Want wist u bijvoorbeeld dat ze kampt met hoogtevrees, dit jaar oma wordt, in therapie is geweest en dat haar ooit zo innige band met showbizzcollega Linda de Mol ernstig bekoeld is?

Lees meer
FLINKE DOMPER voor pasgetrouwde Anouk
Party

FLINKE DOMPER voor pasgetrouwde Anouk

Eerst moest ze al afscheid nemen van haar zoon Benjahmin (20) die naar Amerika ging om zijn basketbalcarrière te vervolgen en nu vertrekt ook Anouks dochter Phoenix (17) naar de USA, nadat ze een aanbod heeft gekregen van The Washington State University om daar te komen basketballen. Ook vertrekt haar zoon Elijah (18) na de zomer voor vier jaar naar het buitenland voor een studie. De pasgetrouwde Anouk is supertrots dat ze hun dromen waar gaan maken, maar zal haar uitgevlogen kinderen enorm gaan missen, zegt ze.

Lees meer
De ware reden achter huwelijk Hans Klok
Story

De ware reden achter huwelijk Hans Klok

‘Op maandagmorgen naar het stadhuis’ Hans Klok (53) heeft de afgelopen tijd zijn leven onder de loep genomen. De illusionist wilde weten of hij iets te vrezen heeft. ‘Ik vind het verschrikkelijk hoe mijn collega’s de afgelopen maanden onder vuur zijn komen te liggen en dat men in Nederland steeds meer voor eigen rechter gaat spelen,’ vertelt Hans aan Story. ‘Bij sommige van mijn collega’s, onder wie Marco Borsato, moet nog van alles bewezen worden. Maar zijn carrière is stuk. Zelfs als straks blijkt dat het niet waar is, heeft hij een wonder nodig om terug te komen. Dat is toch verschrikkelijk? En zelfs een instantie als Madame Tussauds doet daar aan mee. Zij halen zijn beeld weg en brengen daar zelfs een persbericht over naar buiten. Dat laatste hadden ze…

Lees meer
‘Steeds vaker dacht ik: als dit het leven is, hoeft het voor mij niet meer’
Flair

‘Steeds vaker dacht ik: als dit het leven is, hoeft het voor mij niet meer’

Als Jamie Crafoord (29) 22 jaar is, krijgt ze siliconen borstprotheses. Haar geluk is van korte duur, want ze wordt doodziek. Pas als ze nog maar 37 kilo weegt en in een rolstoel belandt, ontdekken ze de oorzaak: ‘zwetende’ protheses. “Ik wilde dat spul het liefst direct nog uit mijn lichaam trekken, heb geen moment getwijfeld.”

Lees meer