Wat zegt een daad over een dader?

Ze deed zowel politie- als modellenwerk en nu debuteert DANA SMIT (33) met Zonder schuld, een psychologische thriller die deels is gebaseerd op haar ervaringen als detective in Londen.

(TEKST LISANNE VAN SADELHOFF FOTO FAYE THOMAS / ANP)

Ze is even in Nederland om haar boek te promoten en verblijft weer in haar ouderlijk huis in Haarlem. Ze eet samen met haar vader en moeder, haar zus komt af en toe aanwaaien, er wordt voor haar gekookt, er wordt weer gevraagd: ‘Hoe laat ben je thuis vanavond?’ Gemoedelijk, bijna zoals vroeger, ware het niet dat inmiddels Londen ook ‘thuis’ is voor Dana Smit. Ze ging er tien jaar geleden heen, haar bachelor criminologie net in the pocket, flink wat ervaring in de modellenwereld opgedaan in Nederland, maar ook in Hong Kong en Milaan. En toen besloot ze Profiling te studeren. Ze wilde leren te achterhalen waarom mensen in de criminaliteit belanden, wat de risicofactoren zijn, en ook: wat zegt een daad over een dader? Dana Smit: ‘Als we weten waaróm mensen in de criminaliteit belanden, weten we ook hoe we dat misschien kunnen voorkomen. En als je weet waarom iemand iets heeft gedaan, dan weet je ook hoe je diegene moet op – sporen.’

Ze dacht een jaartje in Engeland te blijven, maar na haar studie ging Smit aan de slag bij de Londense politie. ‘Ik liep tijdens mijn opleiding mee met agenten op straat. Die staan in de frontline en dat was niet altijd makkelijk. Ik heb geen stalen zenuwen. Ook fysiek ben ik niet sterk, ik ben 1 meter 79 en slank. Mensen zeggen: ‘Met praten kom je ook heel ver, ’ en dat klopt, maar zo voelt het soms niet.’ Ze stortte zich op het detectivewerk. En dan niet à la Sherlock Holmes – ‘het is totáál anders, want er zitten nooit maar één of twee mensen op een moordzaak, het zijn altijd zo’n dertig man.’ Dana Smit was onderdeel van het Criminal Investigation Department-team, dat serious and complex crimes onderzoekt. Wat op het bordje van Smit en haar collega’s terechtkwam waren steekpartijen, poging tot doodslag, openbare mishandeling.

Het is een contrast, geeft ze toe: de hele dag op de set of in de studio ‘mooi staan te wezen’, of foto’s van steekwonden bestuderen, met slachtoffers praten en verdachten verhoren. ‘Modellenwerk is niet altijd het allerleukste om te doen, het is fysiek zwaar, maar het is soms fijn om nergens over na te hoeven denken. Of beter: het vergt een andere manier van denken, en dat vind ik fijn. Maar soms voelde ik me niet veel meer dan een kleerhanger.’ Ze doet het werk nog steeds, af en toe, deed het ook toen ze bij de politie werkte. Daar is ze inmiddels ‘nog net niet gillend’ weggerend. ‘Zware dagen, lange uren, machteloosheid… Ik heb respect voor de mensen die het jaren volhouden.’

Ze herinnert zich nog een ouder echtpaar dat de deur had opengedaan voor een collectant, die een crimineel bleek – ze werden beroofd. ‘We konden niet genoeg sporen vinden, en dat moet je dan dus ook zeggen. Dat vond ik zo pijnlijk. Soms voelde het als water naar de zee dragen. In Nederland zijn we vrij reactief, maar ook in Engeland zijn ze dat: iemand heeft iets strafbaars gedaan, en de politie onderzoekt het. Het voelde frustrerend dat ik de misdaden die ik tegenkwam niet kon voorkomen.’

Bij de Londense politie is Dana nog net niet gillend weggerend

Het kan beter, vindt ze. ‘Er zijn allemaal factoren die crimineel gedrag in de hand werken of kunnen voorspellen. Huiselijk geweld tijdens iemands jeugd, misbruik, overmatig alcohol-of drugsgebruik. Daar moeten we met hulpverlening en educatie op inspelen.’ Er zou wat haar betreft meer aandacht moeten komen voor haar vakgebied, profiling. ‘Het is geen magic, je kan niet bij een plaats delict aankomen en zeggen: ‘Dit is gedaan door een vrouw van 24 met een rode jas’. Maar wat wel kan is de psychologie achter een daad, en dus achter de dader, analyseren.’

Vind je dit interessant?

Ontdek nu alle Nederlandse top titels in één app!

Probeer nu 14 dagen gratisProbeer nu 14 dagen gratis

Niet voor niets is hoofdpersoon Hazel in haar debuutthriller Zonder schuld een profiler. Zij wordt door de Londense politie gevraagd bij een uitzonderlijke moordzaak. Wie gelijkenissen ziet – jonge vrouw, politie, Londen – ziet dat goed. ‘Ik heb Hazel een beetje op mezelf gebaseerd, al is een detective wel wat anders dan een profiler. Ik had mijn eigen leefomgeving en werkervaring nodig om het boek realistisch te maken.’

Ook haar hoofdpersonage moest ‘écht en oprecht’ zijn. ‘Ik heb een personage gecreëerd dat onzekerheden heeft en daaraan werkt. Hoofdpersonen die een moordzaak moeten oplossen hoeven echt niet alleen maar supersterk te zijn. Het zijn gewoon mensen, hè.’

Hazel is dertiger, net als Smit. Ze denkt na over dingen als haar carrière, de liefde. ‘Net als ik, ’ zegt Smit. ‘Mijn carrière is niet standaard. Ik heb best vaak gehoord: moet je niet voor één ding gaan?’ Ze weet het antwoord nu: nee. ‘Ik zou niet zonder mijn acteer-en modellenwerk kunnen, ik heb die creativiteit nodig en nu ik vaste opdrachtgevers heb en ook acteerklussen doe, voel ik me niet meer die kleerhanger. Maar de criminaliteit, en het veiliger maken van de samenleving zal me ook blijven trekken.’

Maar daar is nu iets nieuws bijgekomen: schrijven. Thriller nummer twee is al in de maak, en die gaat weer over Hazel. ‘Die blijft gezellig bij mij.’

Zonder schuld verschijnt op 3 mei bij Ambo Anthos € 21,99

Terug naar overzicht

Lees meer

Alle artikelen